Hester Smeets over Digitale Didactiek

Hester Smeets, docent bij Interprofessioneel Opleiden en Samenwerken (IPOS) bij de Faculteit Gezondheidszorg heeft afgelopen studiejaar de Docentencursus succesvol afgerond. De docentencursus wilde meer aandacht schenken aan digitale didactiek. Dat hebben zij het afgelopen jaar gerealiseerd. Het I-team was in de voorbereiding van deze herziening betrokken. We hebben Hester gevraagd om haar opgedane ervaring met ons te delen:

HesterSmeets

Van oktober 2015 tot juni 2016 ben ik bezig geweest met de “Basiskwalificatie Didactische Bekwaamheid”, in de volksmond ook wel docentencursus genoemd. Tijdens deze cursus staan pedagogiek en didactiek centraal. Daarnaast is er aandacht voor de ontwikkelingen die gaande zijn in het hoger onderwijs. Zoals ook benoemd in de “21th century skills” zijn het gebruik van ICT en social media daar hele belangrijke in.

Voor ik startte met de docentencursus had ik nog maar weinig ervaring met het digitale onderwijs. Voor het interprofessioneel opleiden, het leren samenwerken tussen alle zorg-studenten, was digitaal werken wel een belangrijk onderdeel waarin wij bijvoorbeeld werken met weblectures (korte digitale instructie ter vervanging van een college). Het any place any time leren is natuurlijk nog belangrijker als je onderwijs moet realiseren tussen zoveel verschillende opleidingen. Daarnaast werkte ik in mijn onderwijsgroepen zo nu en dan met prezi’s of ondersteunende filmpjes.

Veel verder dan weblectures en Youtube filmpjes kwam ik niet qua digitaal lesgeven. Tijdens de eerste bijeenkomst van de docentencursus werd informatie geboden over het inzetten van digitale middelen in het onderwijs. Hier kwamen veel digitale werkvormen aan bod met programma’s die hiervoor gebruikt kunnen worden (zie dit lijstje met een aantal voorbeelden).

Voor mij bestond de grootste leermarge echter niet uit deze presentatie, maar het echt “doen” en toepassen van de digitale werkvormen. Zo kregen we als opdracht van onze coach mee om tijdens elke module minimaal 1 digitale werkvorm in te zetten. Ik heb bijvoorbeeld gekozen voor “Answergarden” om te brainstormen over het begrip “sociologie”. Tijdens een presentatie heb ik de PowerPoint plug-in “Shakespeak” toegepast, met enige hulp van de ICT adviseurs… Bij gebruik wordt dan ook direct duidelijk dat het enige oefening vereist. Daarentegen wordt de inzet van digitale werkvormen altijd op prijs gesteld door studenten (al dan niet inclusief enig geklungel). Ook studenten hebben met digitale programma’s gewerkt. Zo moesten studenten Ergotherapie bijvoorbeeld een eindpresentatie houden. Om deze interactief te maken hebben verschillende groepen gekozen voor een digitale quiz (mét prijs). Wat me opviel, is dat de aandacht stukken beter bij dit soort presentaties blijft, dan bij de Powerpoint & praatpresentaties. Pas daarbij wel op voor een “overkill”; bij teveel digitale werkvormen worden de goede bedoelingen vooral als irritant bevonden.

Het vergt enige voorbereiding, maar naar mijn mening is de voldoening die je eruit haalt het meer dan waard.

Hester Smeets

ICT-docentprofessionalisering: 7 aanbevelingen #SURF

ict-bekwaamhedenSURF

SURF heeft in 2015 laten inventariseren hoe ict-docentprofessionalisering in het Nederlandse hoger onderwijs is georganiseerd en welke thema’s daarin aan de orde komen. Op basis van de conclusies van dit onderzoek ‘Van ICT-docentprofessionalisering naar onderwijsontwikkeling‘ formuleren de onderzoekers Ineke Lam en Riekje de Jong (Universiteit Utrecht) 7 aanbevelingen hoe hogescholen en universiteiten de ict-bekwaamheid van hun docenten kunnen verbeteren.

De volgende 7 aanbevelingen zijn in de discussion paper uitgewerkt:

1.Richt je op onderwijsontwikkeling met ict, niet op het verwerven van ict-vaardigheden.

Het samen met elkaar via co-creatie ict-geïntegreerd onderwijs ontwikkelen is meer effectiever dan traditionele scholing in de vorm van cursussen ict-vaardigheden zo ontstaan op een natuurlijke manier professionele leergemeenschappen

2. Het werkveld vraagt om ict-vaardige studenten en daarom ook om ict-vaardige docenten

Wat voor de professionalisering van docenten geldt, geldt ook voor het opleiden van studenten: integreer ict in het onderwijs.

3. Creëer ruimte om te experimenteren

Collectief en effectief van elkaar leren door evalueren (met studenten) en te reflecteren op doelen en uitgangspunten. Nieuw te ontwikkelen onderwijs vraagt om extra investeringen.

4. Zorg voor multidisciplinaire ondersteuning

Het ontwikkelproces vraagt om inzet van meerdere deskundigheden. Deze kunnen zelden door één persoon uitgevoerd worden. Het belang van integratie van vakinhoudelijke, pedagogische en technische kennis (TPACK) is van belang. Een ondersteuningsstructuur, zowel centraal als op facultair niveau, in samenwerkende ontwikkelteams zorgt voor kennisdelen.

5. Een up-to-date portfolio voor de onderwijskwalificatie (BDB/BKO) bevat ict-geïntegreerd onderwijs

Onderwijservaringen, reflecties, producten en evaluaties vastleggen in een BDB/BKO- portfolio. Zo kan formele BDB/BKO-scholing bijdragen aan de ontwikkeling van ict-geïntegreerd onderwijs en versterkt het professionalisering door onderwijsontwikkeling.

6. Organiseer professionalisering zoveel mogelijk op decentraal niveau

Afstemming van beleidskaders ict en onderwijs door centraal en decentraal management zodat wederzijdse betrokkenheid leidt tot ict-docentprofessionalisering.

7. Formuleer een onderwijsvisie als verbindend beleidskader

Synergie tussen de strategische onderwijsvisie en de prioriteiten bij het vormgeven van ict-geïntegreerde onderwijsontwikkeling is belangrijk.

Inspiratiesessie Leren en Lesgeven met ICT

Dinsdagmorgen 3 november hebben Frans Roovers en Judith van Hooijdonk op verzoek van de teamleiders van de opleidingen Accountancy en Bedrijfseconomie van de Faculteit Commercieel en Financieel Management.een inspiratiesessie rondom Leren en Lesgeven met ICT verzorgd voor het docententeam.

Frans begon de sessie met twee vragen die via Mentimeter gesteld werden.

mentimeter1

Met onderstaande vraag werd voorkennis geactiveerd. Docenten vonden het leuk om de bolletjes op de as te zien verschuiven. Frans legde vervolgens alleen de begrippen uit die de aanwezigen niet kenden.

mentimeter2

Aan de hand van een concreet voorbeeld (een succesvolle module voor de tweejaars Social Work) besprak Frans diverse didactische uitgangspunten die van belang zijn bij het integreren van ict in je onderwijs. De inzet van ontwerpteams kwam ter sprake, maar ook het ontwikkelen van een visie op ict in het onderwijs en het belang van ict-docentprofessionalisering.

Vervolgens zijn de 30 docenten gaan spelen met het TPACK-spel. Naast Frans en Judith was ook Pieter aanwezig om te assisteren. Pieter is sinds kort Instructional Media Developer bij het project Video@Zuyd. Het spel is gebaseerd op het TPACK-model. Het model beschrijft de kennis die een docent nodig heeft om ict te integreren in zijn of haar onderwijs. Om ict op een zinvolle manier te gebruiken in het onderwijs, moet een docent weten hoe de vakinhoud (Content) inzichtelijke en begrijpelijk gemaakt kan worden met behulp van ict (Technology) en welke didactiek (Pedagogy) het leren met behulp van ict versterkt. Zie de website tpack.nl voor meer achtergrondinformatie.

Het TPACK-spel helpt docenten om kritisch na te denken over hun eigen kennis en de kennis die zij nodig (zouden moeten) hebben om ict zinvol in te kunnen zetten. Om dit te kritisch nadenken te stimuleren, hebben docenten vooraf aan deze bijeenkomst een vragenlijst die door Ankie van de Broek (de Nieuwste Pabo) en Judith van Hooijdonk is samengesteld (op basis van de Eindkwalificaties Leren en lesgeven met ict) ingevuld. In de functioneringsgesprekken wordt hier verder op ingegaan en gekeken welke ict-professionaliseringsbehoefte er is.

Hieronder vind je de slides van deze ochtend

 

Hallo Judith en Frans,
Hartelijk dank voor jullie enthousiaste en deskundige aanpak gisterenmorgen. We zijn erg enthousiast geworden en we krijgen allemaal positieve reacties. Jullie hebben ons team getriggerd en nu moeten wij een stap gaan maken.
Waarschijnlijk komen we op een later tijdstip bij jullie terug.
Nogmaals bedankt.

Wil je op jouw locatie ook zo’n inspiratiesessie? Neem dan contact op met het I-team via iteam@zuyd.nl

Project Team Innovative Teaching (PTIT)

De Faculteit International Business & Communcation heeft in 2013 het Informatiebeleidsplan geaccordeerd. In dit plan waren diverse projecten geformuleerd voor de nabije en wat verdere toekomst. Het 1e speerpunt: het onderwijslokaal voor de toekomst, het X-lab [website www.x-labmaastricht.nl under construction], is inmiddels gerealiseerd. Hier kunnen docenten terecht met hun vragen naar nieuwe didactische methoden en experimenteren met nieuwe ICT (tools).
ICT-competenties staan hoog op de agenda van de faculteit. Via een Zuyd Innovatie macroproject is de faculteit met het Project Team Innovative Teaching (PTIT) gestart. In dit team participeert een docent van elke opleiding en 2 studenten. Momenteel doen zij onderzoek naar innovatieve onderwijsmethoden en worden de currical geanalyseerd op de toegepaste werkvormen. Vervolgens wordt een goed balans vast gesteld: wat is de ideale situatie? De ideeën worden afgestemd met studenten en docenten. In het jaarplan zullen de activiteiten worden opgenomen.
Het doel van het project is het aanbieden van activerend onderwijs: inspirerende lessen met meer aandacht voor 21st century skills.

 

Innovative Teaching: What is the project about? from PTIT Zuyd on Vimeo.

Momenteel is er ervaring met het inzetten van bloggen in het onderwijs, flipped classroom en role playing game.
Meer informatie via projectleider Rick Maijer, docent EU Affairs and Management.

10 belangrijkste en meest inspirerende lessen nav inventarisatie van ict-docentprofessionalisering in hoger onderwijs

ictDocentprofessionalisering

20 mei 2015 Universiteit Utrecht Ineke Lam en Riekje de Jong

SURF heeft laten inventariseren hoe ict-docentprofessionalisering in het Nederlandse hoger onderwijs is georganiseerd en welke thema’s daarin aan de orde komen. Er worden good practices uit hbo en wo gepresenteerd. Het onderzoek laat ook zien dat voor docenten het concreet ontwikkelen van onderwijs belangrijker is dan scholing.

Het rapport sluit af met de 10 belangrijkste en meest inspirerende lessen die uit het onderzoek naar voren zijn gekomen. Laten we deze lessen ons ter harte nemen in ons DLWO visietraject Tijdens de inventarisatieronden werd ict-docentprofessionalisering als voorwaardelijk benoemd.

 

  1. De ICT-infrastructuur binnen de instelling is op orde, zodat een goede integratie
    van ICT in het onderwijs mogelijk is.
  2. Er is een fijnmazige en gevarieerde ondersteuningsstructuur beschikbaar waarin
    ICT-ondersteuners, technische en onderwijskundige ondersteuners nauw met
    elkaar samenwerken. In ieder geval op decentraal niveau en meestal ook op
    centraal niveau. Het ontwikkelen van ICT geïntegreerd onderwijs vindt eigenlijk
    altijd in multidisciplinaire teams plaats waarin docenten, samen met ICT- en onderwijskundige ondersteuners onderwijs ontwikkelen (TPACK-model).
  3. De instellingen hebben een visie op ICT in het onderwijs. Het instellingsbeleid op
    het gebied van onderwijs en ICT wordt actief ondersteund vanuit het college van
    bestuur en gevoed vanuit decentraal niveau, bijvoorbeeld met een programmaregiegroep, klankbordgroepen, kennistafels of ICT-tafels. Ervaringen en resultaten van ICT- ontwikkelprojecten worden over facultaire grenzen heen gedeeld. Voor het draagvlak en ter inspiratie is het organiseren van project- en productpresentaties en onderlinge uitwisseling op instellingsniveau belangrijk.
  4. Studenten worden ingezet in de professionalisering en ondersteuning van docenten die ICT in hun onderwijs willen integreren en bij het maken van kennisclips.
  5. Een aantal good practices hanteert een professionaliseringconcept waarin het
    vooral docenten zijn die elkaar helpen bij de ontwikkeling van ICT-geïntegreerd
    onderwijs, daarbij ondersteund door het tandem ICT/onderwijskundige ondersteuners. Het professionaliseringsconcept bestaat dus uit samen ontwikkelen of co- in plaats van ‘scholing’. Hierin kan een ontwikkeling naar professionele leergemeenschappen gezien worden. Voordelen van deze aanpak zijn onder andere de nabijheid, laagdrempeligheid, olievlekwerking en erkenning van door docenten zelf ontwikkelde deskundigheid (voorlopers, affiniteit). De overdraagbaarheid van deskundigheid van de ICT- en onderwijskundige professionals en de expertiseontwikkeling van de seniordocenten zelf blijkt echter in de praktijk toch minder snel te gaan dan verwacht. Dit weerspiegelt ook hoe complex de ontwikkeling van ICT-geïntegreerd onderwijs in de praktijk is.
  6. De TPACK-benadering voldoet goed bij het ontwerpen van ICT geïntegreerd
    onderwijs/blended learning. Het zorgt ervoor dat de visie op leren leidend blijft in
    duurzame onderwijsontwikkeling en de ICT-tools niet de overhand krijgen: ICT als
    middel en niet als doel.
  7. In de BDB/BKO-scholing is ICT geïntegreerd in de onderdelen onderwijsuitvoering
    en onderwijsontwikkeling. Vanwege de BDB/BKO-criteria moet de docent
    voorbeelden opnemen in het portfolio ter afronding van de BDB/BKO van eigen
    onderwijs waarin ICT is toegepast. De ontwikkeling van ICT-geïntegreerd onderwijs
    krijgt zo een stimulans door de invulling en toetsing van de BDB/BKO.
  8. De ruimte om te experimenteren met ICT en nieuwe dingen in het onderwijs te
    ontwikkelen wordt geboden in de professionaliseringstrajecten terwijl er ook
    behoefte is om in de reguliere onderwijspraktijk met ICT te kunnen experimenteren.
    De tijd (ontwikkeluren en ruimte in het rooster) is daarvoor meestal afwezig.
  9. Vooral in het hbo, maar ook bij de TU Delft, is de ontwikkeling van ICT- bekwaamheden van docenten zowel deel van het strategisch onderwijs beleid, als van het personeelsbeleid. HR is actief betrokken als aanbieder van aanvullende scholingstrajecten als bij het monitoren van de voortgang in docentontwikkeling in de reguliere cyclus van beoordelings- en ontwikkelingsgesprekken.
  10. Met het gebruik van ICT- geïntegreerd onderwijs is aandacht nodig voor mediawijsheid, ethiek en de waarborging van een veilige leeromgeving, bijvoorbeeld als sociale media ingezet worden in het onderwijs.

Deze lessen laten zien hoe de integratie van ict in het onderwijs van de instelling de hele organisatie raakt. Tevens is zichtbaar geworden dat het concreet ontwikkelen van onderwijs hierbij belangrijker is dan scholing.

Download rapport
Bron: SURF Kennisbank

Zie ook artikel op ScienceGuide